Thưa bác sĩ, mỗi khi thời tiết chuyển lạnh, số ca đột quỵ thường gia tăng. Vì sao đột quỵ lại “chuộng” thời tiết lạnh như vậy?

Khi nhiệt độ môi trường giảm xuống thấp, cơ thể con người sẽ có phản xạ co mạch máu ngoại vi để giữ nhiệt. Sự co thắt này làm lòng mạch hẹp lại, khiến huyết áp tăng đột ngột. Đây là yếu tố nguy cơ rất lớn dẫn tới vỡ mạch máu não gây xuất huyết não hoặc làm bong các mảng xơ vữa, gây tắc mạch và dẫn tới nhồi máu não. Bên cạnh đó, thời tiết lạnh còn làm tăng độ nhớt của máu, khiến máu lưu thông khó khăn hơn. Nếu hình thành cục máu đông và di chuyển lên não, người bệnh có thể bị nhồi máu não cấp tính.

Thưa bác sĩ, mỗi khi thời tiết chuyển lạnh, số ca đột quỵ thường gia tăng. Vì sao đột quỵ lại “chuộng” thời tiết lạnh như vậy?

Khi nhiệt độ môi trường giảm xuống thấp, cơ thể con người sẽ có phản xạ co mạch máu ngoại vi để giữ nhiệt. Sự co thắt này làm lòng mạch hẹp lại, khiến huyết áp tăng đột ngột. Đây là yếu tố nguy cơ rất lớn dẫn tới vỡ mạch máu não gây xuất huyết não hoặc làm bong các mảng xơ vữa, gây tắc mạch và dẫn tới nhồi máu não. Bên cạnh đó, thời tiết lạnh còn làm tăng độ nhớt của máu, khiến máu lưu thông khó khăn hơn. Nếu hình thành cục máu đông và di chuyển lên não, người bệnh có thể bị nhồi máu não cấp tính.

Ngoài yếu tố thời tiết, thói quen sinh hoạt mùa lạnh có làm gia tăng nguy cơ đột quỵ không, thưa bác sĩ?

Có, và đây là yếu tố rất đáng lo ngại. Nhiều người, đặc biệt là nam giới trung niên và cao tuổi, có thói quen uống rượu bia để “giữ ấm” cơ thể. Đây là quan niệm hoàn toàn sai lầm. Cồn chỉ làm giãn mạch tạo cảm giác ấm giả tạo trong thời gian ngắn, sau đó khiến cơ thể mất nhiệt nhanh hơn và làm huyết áp dao động mạnh. Cộng thêm việc ít vận động, ăn nhiều thực phẩm giàu chất béo trong mùa đông, nguy cơ đột quỵ sẽ tăng lên rõ rệt, nhất là ở những người có sẵn bệnh lí nền.

Theo quan sát lâm sàng, đâu là những thời điểm dễ xảy ra đột quỵ nhất trong mùa lạnh?

Thời điểm nguy hiểm nhất là sáng sớm khi vừa thức dậy. Lúc này, cơ thể chuyển từ trạng thái nghỉ ngơi sang hoạt động, trong khi chênh lệch nhiệt độ giữa trong phòng và ngoài trời khá lớn, khiến huyết áp dễ tăng cao. Nếu người dân bật dậy quá nhanh và tiếp xúc ngay với không khí lạnh, nguy cơ xảy ra biến cố tim mạch và đột quỵ là rất lớn. Ngoài ra, việc đi vệ sinh ban đêm trong điều kiện không giữ ấm đầy đủ, hoặc tắm nước lạnh, tắm muộn vào ban đêm cũng là những yếu tố nguy cơ thường gặp.

Bác sĩ có thể đưa ra những khuyến cáo quan trọng giúp người dân phòng ngừa đột quỵ khi trời lạnh?

Trước hết, người dân cần giữ ấm cơ thể đúng cách, đặc biệt là các vùng quan trọng như đầu, cổ, ngực và bàn chân. Khi ra ngoài trời lạnh, cần đội mũ, quàng khăn và đeo khẩu trang. Vào buổi sáng, tôi khuyên người dân nên áp dụng nguyên tắc “chậm lại vài phút”, tức là sau khi thức dậy không nên xuống giường ngay mà nằm lại vài phút, cử động nhẹ tay chân để cơ thể thích nghi, sau đó mới từ từ ngồi dậy và mặc thêm áo ấm.

Bên cạnh đó, việc kiểm soát huyết áp và các bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch là vô cùng quan trọng. Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt việc dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, không tự ý bỏ thuốc hoặc thay đổi liều. Chế độ ăn uống cũng cần điều chỉnh theo hướng lành mạnh, hạn chế rượu bia, thuốc lá, giảm muối, uống đủ nước ấm và tránh ăn uống quá lạnh. Người dân nên duy trì vận động nhẹ nhàng trong nhà thay vì tập thể dục ngoài trời quá sớm.

Trong trường hợp nghi ngờ đột quỵ, người dân cần nhận biết và xử trí như thế nào?

Người dân cần ghi nhớ các dấu hiệu sớm của đột quỵ như méo miệng, yếu hoặc tê bì tay chân, nói khó, nói ngọng, nói không rõ câu. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào nghi ngờ, cần gọi ngay cấp cứu 115 hoặc nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất có khả năng điều trị đột quỵ. Đột quỵ là một cấp cứu y tế tối khẩn cấp, trong đó “thời gian là não”, mỗi phút trôi qua đều có thể khiến hàng triệu tế bào não bị tổn thương không thể hồi phục.

Bác sĩ có điều gì đặc biệt muốn nhắn nhủ tới người dân trong mùa đông?

Tôi muốn nhấn mạnh rằng người dân tuyệt đối không tự ý xử trí đột quỵ bằng các phương pháp dân gian như chích máu đầu ngón tay, cạo gió, cho uống nước chanh hay sử dụng các loại thuốc chưa được chứng minh hiệu quả. Những việc làm này không những không giúp ích mà còn làm mất đi “thời gian vàng” trong cấp cứu đột quỵ, khiến hậu quả trở nên nghiêm trọng hơn.

Tôi muốn nhấn mạnh rằng người dân tuyệt đối không tự ý xử trí đột quỵ bằng các phương pháp dân gian như chích máu đầu ngón tay, cạo gió, cho uống nước chanh hay sử dụng các loại thuốc chưa được chứng minh hiệu quả. Những việc làm này không những không giúp ích mà còn làm mất đi “thời gian vàng” trong cấp cứu đột quỵ, khiến hậu quả trở nên nghiêm trọng hơn.